Testosteron

Opis

Testosteron to hormon o budowie steroidowej należący do androgenów. Jest wytwarzany przede wszystkim przez komórki śródmiąższowe jąder pod wpływem stymulacji hormonem luteinizującym. W mniejszych ilościach produkują go kora nadnerczy, jajniki oraz jądra.

U mężczyzn testosteron odgrywa kluczową rolę w rozwoju cech płciowych, w tym w różnicowaniu się męskich narządów płciowych w życiu płodowym oraz wykształcaniu męskiego fenotypu. W organizmie kobiet testosteron pełni funkcję anaboliczną, oddziałując głównie na stan mięśni i kości.

Testosteron wpływa na pracę męskiego układu rozrodczego, układu kostno-mięśniowego, sercowo-naczyniowego, nerwowego i krwiotwórczego. Rolą testosteronu w organizmie jest:

• rozwój męskich narządów płciowych (jąder, najądrzy, nasieniowodów, kanalików nasiennych, gruczołu krokowego, prącia i moszny),
• produkcja plemników,
• rozwój męskiego fenotypu (męski typ owłosienia, niski głos, większa masa mięśniowa, męski typ sylwetki z szerokimi barkami i wąskimi biodrami, jabłko Adama),
• utrzymywanie prawidłowej gęstości kości,
• zmniejszanie depozytów tłuszczu,
• odczuwanie popędu seksualnego,
• stymulacja wytwarzania czerwonych krwinek w szpiku kostnym.

Wskazania

Wskazania do oznaczenia poziomu testosteronu są następujące:

• zaburzenia libido,
• zaburzenia erekcji,
• diagnostyka przyczyn niepłodności,
• zespół policystycznych jajników,
• podejrzenie nowotworu jąder, jajników lub nadnerczy,
• zmiany skórne (np. trądzik),
• zaburzenia miesiączkowania,
• nieprawidłowe owłosienie na twarzy lub ciele,
• zaburzenia zachowania,
• zmiany nastroju,
• diagnostyka zmian masy ciała.

Przebieg badania

Na badanie należy zgłosić się w godzinach porannych na czczo (tj. 8-12 godzin od spożycia ostatniego posiłku). W okresie poprzedzającym badanie zaleca się unikać wysiłku fizycznego. W przypadku kobiet optymalnym okresem wykonania badania jest początek cyklu menstruacyjnego (tj. 2.-5. dzień).

Badanie poziomu testosteronu polega na pobraniu krwi żylnej. Stężenie hormonu jest oznaczane w surowicy i interpretowane w odniesieniu do wartości referencyjnych. Hormon wykazuje rytm dobowy, dlatego badanie zazwyczaj wykonuje się rano.

Interpretacja wyników

Nadmiar testosteronu

Do możliwych przyczyn nadmiaru testosteronu należą guzy jąder i jajników wydzielające testosteron, zespół policystycznych jajników (PCOS), nowotwory nadnerczy, wrodzony przerost nadnerczy, a także stosowanie niektórych leków i preparatów anabolicznych.

Do objawów nadmiaru testosteronu należą:

• wysokie ciśnienie tętnicze,
• podwyższone libido,
• przedwczesne dojrzewanie płciowe,
• łysienie,
• trądzik,
• niepłodność,
• zaburzenia snu,
• wahania nastroju,
• agresywne i ryzykowne zachowania,
• wzrost apetytu,
• wzrost masy ciała,
• obniżona odporność,
• bóle głowy,
• rozrost prostaty i problemy z oddawaniem moczu,
• zaburzenia dróg żółciowych (np. kamica) i wątroby (np. gruczolaki),
• zaburzenia miesiączkowania,
• obniżenie głosu u kobiet,
• hirsutyzm (owłosienie typu męskiego u kobiet).

Testosteron — niedobór

Niedobór testosteronu występuje między innymi u mężczyzn z zaburzeniami rozwoju jąder, guzami jąder, niedoczynnością przysadki mózgowej i zespołem Klinefeltera. Objawia się poprzez:

• obniżony popęd seksualny,
• zaburzenia erekcji,
• opóźniony rozwój płciowy u nastolatków,
• niepłodność,
• mierne owłosienie,
• powiększenie piersi,
• obniżenie siły mięśniowej,
• otyłość,
• męczliwość,
• problemy z koncentracją,
• zaburzenia nastroju lub zachowania.