USG węzłów chłonnych

Opis

USG węzłów chłonnych to celowane badanie ultrasonograficzne oceniające wielkość, kształt, strukturę i unaczynienie węzłów chłonnych w wybranej okolicy ciała. Węzły chłonne to małe, fasolowate struktury rozmieszczone wzdłuż naczyń limfatycznych, pełniące rolę filtrów układu odpornościowego. Przechwytują patogeny, komórki nowotworowe i ciała obce, aktywując odpowiedź immunologiczną.

Człowiek posiada ok. 600-700 węzłów chłonnych, zgrupowanych w określonych okolicach: szyjne, nadobojczykowe, pachowe, łokciowe, pachwinowe, zaotrzewnowe i krezkowe. Na co dzień nie są wyczuwalne. Stają się dostępne badaniu palpacyjnemu (i ultrasonograficznemu), gdy ulegają powiększeniu – czy to w reakcji na infekcję, stan zapalny, chorobę autoimmunologiczną, czy proces nowotworowy.

Głowica liniowa o wysokiej częstotliwości daje bardzo szczegółowy obraz węzłów powierzchownych (szyjnych, pachowych, pachwinowych). Na ekranie lekarz ocenia wymiary węzła, stosunek długości do szerokości, obecność wnęki tłuszczowej (jasne centrum – cecha łagodna), jednorodność kory, symetrię i charakter unaczynienia w trybie Doppler.

Kiedy wykonać badanie USG węzłów chłonnych?

Powiększone węzły chłonne budzą niepokój zarówno u pacjentów, jak i lekarzy. Badanie USG pomaga odróżnić powiększenie łagodne od wymagającego dalszej diagnostyki. Lekarz zleca je w następujących sytuacjach:

• Wyczuwalne powiększone węzły – guzek na szyi, w pachwinie, pod pachą lub w innej lokalizacji. USG pozwala ocenić, czy wyczuwalna struktura jest rzeczywiście węzłem chłonnym, zmierzyć jego wielkość i ocenić cechy sugerujące charakter powiększenia.
• Diagnostyka infekcji – powiększenie węzłów szyjnych towarzyszące anginie, zapaleniu ucha, infekcji zębów. Powiększenie pachwinowe przy infekcji stopy lub kończyny dolnej. Węzły reaktywne (odpowiedź na infekcję) mają na USG cechy łagodności – zachowana wnęka, owalny kształt, symetryczna kora.
• Podejrzenie chłoniaka – powiększone, niebolesne węzły chłonne w kilku grupach jednocześnie (szyjne, pachowe, pachwinowe), gorączka, nocne poty, utrata masy ciała. Na USG węzły chłoniakowe mają charakterystyczny obraz – okrągłe, hipoechogeniczne, bez wnęki, z zaburzonym unaczynieniem.
• Przerzuty nowotworowe – węzły pachowe przy raku piersi, węzły szyjne przy nowotworach głowy i szyi, węzły pachwinowe przy nowotworach narządów płciowych. USG ocenia cechy podejrzane: okrągły kształt, utrata wnęki, niejednorodna kora, patologiczne unaczynienie obwodowe.
• Monitorowanie po leczeniu onkologicznym – kontrola węzłów po chemioterapii lub radioterapii w celu oceny odpowiedzi na leczenie.
• Choroby autoimmunologiczne – powiększenie węzłów w przebiegu tocznia, reumatoidalnego zapalenia stawów, sarkoidozy.
• Kwalifikacja do biopsji – USG pozwala wybrać najbardziej podejrzany węzeł do biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej lub biopsji gruboigłowej.

Przebieg i przygotowanie

Badanie nie wymaga przygotowania ani bycia na czczo. Należy odsłonić badaną okolicę – szyję (zdjąć naszyjniki, kolczyki), pachy (luźna bluzka bez rękawów), pachwiny (luźne spodnie).

Pacjent leży na plecach (przy badaniu szyi, pach, pach) lub na boku (przy węzłach pachowych tylnych). Lekarz nakłada żel i przykłada głowicę liniową, systematycznie przeglądając poszczególne grupy węzłów. Każdy powiększony węzeł jest mierzony, opisywany pod kątem kształtu, struktury wewnętrznej i unaczynienia.

Badanie trwa ok. 10-20 minut, w zależności od liczby badanych grup węzłów.

Ograniczenia

USG doskonale obrazuje węzły powierzchowne (szyjne, pachowe, pachwinowe, łokciowe). Węzły głębokie – zaotrzewnowe, krezkowe, śródpiersiowe – leżą poza zasięgiem głowicy USG (przesłonięte przez kości, płuca i gazy jelitowe). Do ich oceny konieczna jest tomografia komputerowa lub PET-CT.

USG nie stawia rozpoznania histopatologicznego. Podejrzane węzły wymagają biopsji – aspiracyjnej cienkoigłowej (BAC) lub chirurgicznej (wycięcie węzła do badania histopatologicznego). USG pozwala natomiast precyzyjnie wybrać węzeł do biopsji i naprowadzić igłę pod kontrolą obrazu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy powiększony węzeł chłonny oznacza raka?

W zdecydowanej większości przypadków nie. Najczęstszą przyczyną powiększenia węzłów jest reakcja na infekcję (wirusową lub bakteryjną), która mija samoistnie w ciągu 2-4 tygodni. USG pomaga odróżnić węzły reaktywne (łagodne) od podejrzanych na podstawie ich kształtu, struktury i unaczynienia. Węzły, które nie zmniejszają się po 4-6 tygodniach, wymagają dalszej diagnostyki.

Jakie cechy węzła na USG budzą niepokój?

Cechy sugerujące proces nowotworowy to: okrągły kształt (stosunek długości do szerokości poniżej 2), utrata jasnej wnęki tłuszczowej, niejednorodna lub asymetryczna kora, patologiczne unaczynienie obwodowe (a nie centralne) oraz szybki wzrost. Żadna z tych cech sama w sobie nie przesądza o rozpoznaniu – ocena jest kompleksowa.

Czy USG wystarczy do oceny węzłów, czy potrzebna jest biopsja?

USG pozwala wstępnie ocenić charakter powiększonego węzła. Jeśli cechy sugerują reaktywne powiększenie (infekcja), lekarz zaleci kontrolę za kilka tygodni. Jeśli cechy są podejrzane lub węzeł nie zmniejsza się mimo leczenia, konieczna jest biopsja – to jedyny sposób, aby potwierdzić rozpoznanie histopatologicznie.