USG układu moczowego to badanie ultrasonograficzne oceniające narządy odpowiedzialne za produkcję, transport i gromadzenie moczu: nerki, moczowody (w ograniczonym zakresie) i pęcherz moczowy. Nerki filtrują krew, wytwarzając ok. 1,5 litra moczu dziennie. Mocz spływa moczowodami do pęcherza, gdzie jest magazynowany i okresowo wydalany.
Na ekranie USG lekarz widzi obie nerki – ich wielkość, grubość miąższu (kory i rdzenia), stan układu kielichowo-miedniczkowego (czy nie jest poszerzony) oraz ewentualne złogi, torbiele i guzy. Pęcherz moczowy widoczny jest jako ciemna, wypełniona płynem struktura, w której można wykryć kamienie, guzy i pogrubienie ściany. Moczowody prawidłowe są na USG niewidoczne – uwidaczniają się dopiero wtedy, gdy są poszerzone (np. przez kamień blokujący odpływ moczu).
To jedno z podstawowych badań w urologii i nefrologii – bezbolesne, pozbawione promieniowania i powtarzalne. Stanowi pierwsze narzędzie diagnostyczne przy większości dolegliwości ze strony dróg moczowych.
USG układu moczowego wykonuje się w szerokim spektrum sytuacji klinicznych. Lekarz zleca je z następujących powodów:
Badanie wymaga nawodnienia i wypełnionego pęcherza moczowego. Pacjent powinien wypić 3-4 szklanki wody na ok. 1 godzinę przed badaniem i nie oddawać moczu. Pełny pęcherz umożliwia jego ocenę (grubość ściany, obecność kamieni i guzów) oraz poprawia obraz dolnych odcinków moczowodów.
Ocena nerek nie wymaga pełnego pęcherza. Lekarz przykłada głowicę do okolicy lędźwiowej (pacjent leży na boku lub na brzuchu) i ocenia obie nerki – ich wymiary, miąższ, układ kielichowo-miedniczkowy i okolice. Następnie pacjent odwraca się na plecy i lekarz ocenia pęcherz moczowy przez podbrzusze.
Po ocenie pełnego pęcherza lekarz może poprosić o oddanie moczu i wykonać pomiar zalegania (PVR – post-void residual), co jest istotne w diagnostyce przeszkody podpęcherzowej.
Badanie trwa ok. 15-20 minut.
USG nie obrazuje moczowodów na całej długości – ich środkowy odcinek przebiega za jelitami i jest przesłonięty przez gazy. Kamień w środkowym odcinku moczowodu może być niewidoczny na USG. W takim przypadku lekarz zleci niskodawkową tomografię komputerową bez kontrastu (uro-TK), która jest złotym standardem w diagnostyce kamicy moczowodowej.
USG pęcherza moczowego wymaga jego wypełnienia – pusty pęcherz jest niewidoczny i nie może być oceniony.
Drobne guzy pęcherza i kamienie mniejsze niż 3-4 mm mogą być przeoczone na USG. W diagnostyce guzów pęcherza badaniem rozstrzygającym jest cystoskopia.
Tak, z wysoką czułością. Kamienie nerkowe powyżej 3-4 mm są zwykle dobrze widoczne na USG jako jasne struktury z cieniem akustycznym. USG wykrywa również poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego spowodowane kamicą. Natomiast kamienie w moczowodzie mogą być trudne do zobrazowania – w takim przypadku konieczna jest tomografia.
Pełny pęcherz moczowy rozciąga swoją ścianę, co pozwala dokładnie ocenić jej grubość i wykryć ewentualne guzy lub kamienie. Pusty pęcherz zapada się i jest na USG niewidoczny. Ponadto mocz w pęcherzu stanowi okno akustyczne poprawiające widoczność okolicznych struktur.
Torbiele proste nerek są bardzo częste, szczególnie po 50. roku życia, i w ogromnej większości łagodne. Nie wymagają leczenia, jedynie okresowej kontroli USG. Torbiele złożone (z przegrodami, pogrubieniem ścian, elementem litym) klasyfikowane są według skali Bosniaka i mogą wymagać dalszej diagnostyki, w tym TK z kontrastem lub MRI.
