USG prostaty

Opis

USG prostaty to badanie ultrasonograficzne oceniające gruczoł krokowy (prostatę) – niewielki narząd o wielkości kasztana, położony poniżej pęcherza moczowego i otaczający początkowy odcinek cewki moczowej. Prostata produkuje wydzielinę stanowiącą ok. 30% objętości nasienia i odgrywa rolę w płodności oraz prawidłowym oddawaniu moczu.

Badanie wykonuje się najczęściej głowicą przezbrzuszną (przez powłoki brzuszne), co pozwala ocenić wielkość, kształt i strukturę gruczołu oraz jego stosunek do pęcherza moczowego. Lekarz mierzy objętość prostaty, ocenia ewentualne powiększenie poszczególnych płatów i sprawdza, czy gruczoł nie wpukla się do światła pęcherza, utrudniając odpływ moczu.

Istnieje również wersja przezodbytnicza (TRUS), podczas której głowicę wprowadza się do odbytnicy, co daje obraz o wyższej rozdzielczości. TRUS jest badaniem specjalistycznym, stosowanym głównie przy kwalifikacji do biopsji i szczegółowej ocenie ogniskowych zmian w prostacie.

Kiedy wykonuje się USG prostaty?

USG prostaty zleca się w diagnostyce dolegliwości ze strony dolnych dróg moczowych oraz w ramach profilaktyki. Najczęstsze powody badania to:

• Trudności w oddawaniu moczu – osłabiony strumień, konieczność parcia, przerywane oddawanie moczu, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza. Objawy te zwykle wynikają z łagodnego przerostu prostaty (BPH), który uciska cewkę moczową.
• Podwyższony poziom PSA – podwyższone stężenie antygenu sterczowego (PSA) w krwi wymaga oceny ultrasonograficznej prostaty. Podwyższony PSA może wynikać z przerostu, zapalenia lub nowotworu gruczołu.
• Częstomocz i nykturia – częste oddawanie moczu w ciągu dnia i budzenie się w nocy mogą wskazywać na powiększenie prostaty uciskającej pęcherz moczowy.
• Nawracające infekcje dróg moczowych – powiększona prostata utrudnia całkowite opróżnienie pęcherza, co sprzyja infekcjom.
• Diagnostyka zapalenia prostaty – ostre lub przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego. USG ocenia wielkość gruczołu, obecność ropni i ewentualne powikłania.
• Ocena zalegania moczu po mikcji – po oddaniu moczu lekarz mierzy objętość moczu resztkowego w pęcherzu. Zaleganie powyżej 50-100 ml sugeruje utrudniony odpływ przez powiększoną prostatę.
• Profilaktyka u mężczyzn po 50. roku życia – ocena wielkości prostaty w połączeniu z badaniem PSA jest elementem profilaktyki raka prostaty.

Przebieg i przygotowanie

Badanie przezbrzuszne wymaga pełnego pęcherza moczowego. Pacjent powinien wypić 3-4 szklanki wody na ok. 1 godzinę przed badaniem i nie oddawać moczu. Wypełniony pęcherz stanowi "okno akustyczne" umożliwiające zobrazowanie prostaty leżącej za nim.

Pacjent leży na plecach na leżance. Lekarz nakłada żel na podbrzusze i przykłada głowicę, oceniając prostatę w przekrojach podłużnym i poprzecznym. Mierzy trzy wymiary gruczołu i na ich podstawie oblicza objętość prostaty (norma: ok. 20-25 ml u młodego mężczyzny, z wiekiem rośnie).

Po badaniu lekarz może poprosić o opróżnienie pęcherza i wykonać pomiar moczu zalegającego (tzw. PVR – post-void residual).

Badanie trwa ok. 10-15 minut i jest bezbolesne.

Ograniczenia

USG przezbrzuszne daje orientacyjny obraz prostaty, ale nie pozwala na szczegółową ocenę stref gruczołu ani wykrycie małych ognisk nowotworowych. Do dokładnej oceny ogniskowych zmian w prostacie służy TRUS lub multiparametryczny rezonans magnetyczny (mpMRI), który jest obecnie najlepszym badaniem obrazowym w diagnostyce raka prostaty.

USG nie rozpoznaje raka prostaty – stawia jedynie podejrzenie na podstawie niejednorodnej struktury gruczołu. Rozpoznanie wymaga biopsji i badania histopatologicznego.

Najczęściej zadawane pytania

Jaka objętość prostaty jest prawidłowa?

U młodego mężczyzny prostata ma objętość ok. 20-25 ml. Z wiekiem gruczoł rośnie – u mężczyzn po 60. roku życia objętość 30-40 ml jest częsta, a po 70. może przekraczać 50-60 ml. Sama wielkość nie przesądza o chorobie – ważniejsze są objawy i wpływ na oddawanie moczu.

Czy USG prostaty wykryje raka?

USG przezbrzuszne ma ograniczoną czułość w wykrywaniu raka prostaty. Mały guz może być niewidoczny na standardowym badaniu. Podejrzenie raka wysuwa się na podstawie podwyższonego PSA, nieprawidłowego badania per rectum i wyniku rezonansu magnetycznego (mpMRI). USG pełni rolę badania wstępnego oceniającego wielkość gruczołu.

Dlaczego muszę mieć pełny pęcherz?

Pęcherz wypełniony moczem tworzy ciemne, jednorodne okno akustyczne, przez które fale ultradźwiękowe docierają do prostaty. Bez pełnego pęcherza prostata jest przesłonięta przez gazy i pętle jelitowe, a obraz jest nieczytelny.