USG jamy brzusznej to podstawowe badanie ultrasonograficzne oceniające narządy wewnętrzne jamy brzusznej: wątrobę, pęcherzyk żółciowy z drogami żółciowymi, trzustkę, śledzionę, nerki z nadnerczami, aortę brzuszną, a także pęcherz moczowy. Fale ultradźwiękowe odbijają się od struktur wewnętrznych i tworzą obraz na ekranie, pozwalając lekarzowi ocenić wielkość, kształt, strukturę i ewentualne zmiany w poszczególnych narządach.
To jedno z najczęściej wykonywanych badań obrazowych na świecie – bezbolesne, pozbawione promieniowania, powtarzalne i szeroko dostępne. Stanowi badanie pierwszego wyboru przy praktycznie każdej dolegliwości brzusznej, od bólu i wzdęć po podejrzenie kamicy, guzów czy powiększenia narządów.
USG doskonale obrazuje narządy miąższowe (wątrobę, nerki, śledzionę) i struktury wypełnione płynem (pęcherzyk żółciowy, pęcherz moczowy, torbiele). Gorzej radzi sobie z narządami przesłoniętymi przez gaz jelitowy, dlatego ocena trzustki i aorty bywa utrudniona u osób z nasilonymi wzdęciami.
USG jamy brzusznej jest badaniem o szerokim spektrum zastosowań. Lekarz zleca je zarówno w diagnostyce ostrych dolegliwości, jak i w profilaktyce. Najczęstsze powody to:
Badanie wymaga bycia na czczo przez minimum 6 godzin. Dzięki temu pęcherzyk żółciowy jest wypełniony żółcią i łatwy do oceny, a ilość gazów jelitowych jest mniejsza. Dzień przed badaniem warto unikać potraw wzdymających: kapusty, grochu, fasoli, cebuli, napojów gazowanych i surowych warzyw. Rano w dniu badania nie należy jeść, pić kawy ani żuć gumy do żucia.
Pacjent leży na plecach na leżance. Lekarz nakłada żel na brzuch i przykłada głowicę, przesuwając ją systematycznie po całym brzuchu. Może prosić o głęboki wdech i wstrzymanie oddechu – przepona obniża się, przesuwając wątrobę i śledzionę poniżej łuku żebrowego i poprawiając ich widoczność. Czasem konieczne jest obrócenie na bok.
Badanie trwa ok. 15-20 minut.
USG nie ma przeciwwskazań. Główne ograniczenia to gazy jelitowe przesłaniające trzustkę i aortę, otyłość obniżająca jakość obrazu oraz niemożność oceny pustego pęcherzyka żółciowego (po posiłku).
USG nie jest optymalnym badaniem do oceny jelit (z wyjątkiem zapalenia wyrostka robaczkowego i wgłobienia), nadnerczy u dorosłych (zbyt głęboko położone) ani drobnych zmian trzustki. W takich przypadkach lekarz może zlecić tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny.
Kilka łyków wody do popicia leków jest dopuszczalne. Nie należy jednak pić dużych ilości płynów, kawy ani soków. Kawa pobudza kurczenie się pęcherzyka żółciowego, co uniemożliwia jego prawidłową ocenę.
USG może wykryć zmiany ogniskowe w narządach (guzy wątroby, nerki, trzustki), ale nie jest badaniem przesiewowym w kierunku nowotworów. Nie każda zmiana wykryta na USG jest rakiem, a nie każdy nowotwór jest widoczny na USG. W przypadku podejrzanej zmiany lekarz zleci dalszą diagnostykę (TK z kontrastem, MRI, biopsję).
Nie ma ścisłych wytycznych dotyczących profilaktycznego USG u osób zdrowych bez dolegliwości. Badanie warto wykonać raz jako punkt odniesienia (baseline), a następnie powtarzać w razie pojawienia się objawów. U osób z przewlekłymi chorobami wątroby, kamicą żółciową lub torbielami lekarz ustali harmonogram kontroli indywidualnie.
