USG jąder i najądrzy [moszny]

Opis

USG jąder i najądrzy (USG moszny) to badanie ultrasonograficzne oceniające jądra, najądrza, powrózki nasienne i otoczki jąder za pomocą głowicy o wysokiej częstotliwości. Moszna jest strukturą leżącą powierzchownie, co zapewnia doskonałe warunki do obrazowania – USG moszny daje obraz o bardzo wysokiej rozdzielczości, pozwalający wykryć zmiany o wielkości zaledwie kilku milimetrów.

Jądro to narząd o podwójnej funkcji – produkuje plemniki i wydziela testosteron. Najądrze, przylegające do tylnej ściany jądra, służy do magazynowania i dojrzewania plemników. Oba otoczone są kilkoma warstwami osłonek, między którymi może gromadzić się płyn (wodniak) lub krew (krwiak).

Badanie uzupełniane jest o tryb Doppler kolorowy, który ocenia ukrwienie jądra. To kluczowa informacja w diagnostyce skrętu jądra – stanu nagłego, w którym jądro obraca się wokół własnej osi, odcinając dopływ krwi. Skręt jądra jest urologicznym stanem alarmowym wymagającym operacji w ciągu kilku godzin.

Wskazania do badania USG jąder i najądrzy

USG moszny jest podstawowym badaniem obrazowym w diagnostyce problemów jąder i najądrzy. Lekarz zleca je w następujących sytuacjach:

• Ostry ból moszny – nagły, silny ból jądra wymaga pilnego USG z Dopplerem w celu wykluczenia skrętu jądra. Inne przyczyny ostrego bólu to zapalenie najądrza, zapalenie jądra (orchitis) lub uraz.
• Guzek lub twardnienie w jądrze – wyczuwalna zmiana w obrębie jądra wymaga pilnej oceny USG w celu wykluczenia nowotworu. Rak jądra jest najczęstszym nowotworem złośliwym u mężczyzn między 15. a 35. rokiem życia, a wczesne wykrycie daje ponad 95% szans na wyleczenie.
• Powiększenie lub asymetria moszny – obrzęk jednej strony może wynikać z wodniaka (płyn wokół jądra), żylaków powrózka nasiennego (varicocele), przepukliny pachwinowej, torbieli najądrza lub guza.
• Żylaki powrózka nasiennego (varicocele) – poszerzone żyły splotu wiciowatego, najczęściej po lewej stronie. USG z Dopplerem potwierdza obecność żylaków i mierzy stopień refluksu żylnego. Varicocele jest najczęstszą odwracalną przyczyną męskiej niepłodności.
• Diagnostyka niepłodności – ocena wielkości i struktury jąder, obecności żylaków, mikrozwapnień (możliwy czynnik ryzyka nowotworu) i innych zmian mogących wpływać na płodność.
• Niezstąpione jądro – poszukiwanie jądra, które nie zstąpiło do moszny (wnętrostwo), w kanale pachwinowym lub jamie brzusznej.
• Uraz moszny – po kopnięciu, uderzeniu lub wypadku. USG ocenia, czy nie doszło do pęknięcia jądra, krwiaka lub uszkodzenia najądrza.

Przebieg i przygotowanie

Badanie nie wymaga przygotowania ani bycia na czczo. Pacjent leży na plecach, a lekarz przykłada głowicę liniową o wysokiej częstotliwości do skóry moszny pokrytej żelem.

Lekarz ocenia oba jądra (nawet jeśli problem dotyczy jednej strony), mierząc ich wymiary, oceniając echostrukturę i porównując obie strony. Następnie bada najądrza, powrózki nasienne i ocenia obecność płynu między osłonkami. W trybie Doppler kolorowego ocenia ukrwienie jąder i ewentualny refluks żylny w żyłach powrózka.

Przy podejrzeniu żylaków lekarz może poprosić o wykonanie próby Valsalvy (natężony wydech przy zamkniętej głośni), co zwiększa refluks żylny i ułatwia potwierdzenie rozpoznania.

Badanie trwa ok. 10-15 minut i jest bezbolesne, choć przy zapaleniu lub urazie ucisk głowicy może powodować dyskomfort.

Ograniczenia

USG moszny ma bardzo wysoką czułość w wykrywaniu zmian ogniskowych jądra. Ograniczeniem jest różnicowanie charakteru zmiany – USG nie zawsze odróżni guz złośliwy od łagodnego. Podejrzana zmiana lita w jądrze wymaga dalszej diagnostyki (markery nowotworowe, ewentualna eksploracja chirurgiczna).

Jądro niezstąpione położone w jamie brzusznej (powyżej kanału pachwinowego) może być niewidoczne na USG. W takim przypadku konieczne jest MRI lub laparoskopia diagnostyczna.

Najczęściej zadawane pytania

Czy każdy guzek w jądrze to rak?

Nie. Wiele zmian wyczuwalnych w mosznie jest łagodnych – torbiele najądrza, spermatocele, wodniak, ziarniniak. Jednak każdą nową zmianę należy ocenić w USG, ponieważ rak jądra jest jednym z najlepiej rokujących nowotworów, pod warunkiem wczesnego wykrycia. Nie warto czekać.

Jak przygotować się do badania?

Nie jest wymagane żadne przygotowanie. Wystarczy codzienna higiena. Nie trzeba być na czczo ani odstawiać leków. Badanie wykonuje się od razu po rozebraniu się od pasa w dół.

Czy badanie USG wykryje żylaki powrózka nasiennego?

Tak. USG z Dopplerem jest badaniem z wyboru w diagnostyce varicocele. Pozwala zmierzyć średnicę żył splotu wiciowatego i potwierdzić patologiczny refluks żylny podczas próby Valsalvy. Na tej podstawie określa się stopień żylaków i podejmuje decyzję o ewentualnym leczeniu.