USG ciąży

Opis

USG ciąży to podstawowe badanie obrazowe towarzyszące kobiecie przez cały okres ciąży. Wykorzystuje bezpieczne fale ultradźwiękowe, które przenikają przez powłoki brzuszne i odbijają się od struktur wewnątrz macicy, tworząc na ekranie obraz płodu, łożyska, pępowiny i wód płodowych.

Badanie pozwala monitorować rozwój dziecka od najwcześniejszych tygodni aż do porodu. Lekarz ocenia wielkość płodu (na podstawie pomiarów głowy, brzucha i kości udowej), jego anatomię, położenie w macicy, ilość płynu owodniowego oraz lokalizację i dojrzałość łożyska. USG umożliwia również określenie płci dziecka – zwykle od ok. 16. tygodnia ciąży.

W trakcie ciąży wykonuje się kilka badań USG w określonych oknach czasowych, z których każde ma inne cele diagnostyczne. Jedno badanie nie zastępuje pozostałych, ponieważ na różnych etapach ciąży ocenia się inne elementy rozwoju dziecka.

Kiedy wykonuje się USG ciąży?

USG ciąży jest badaniem zalecanym każdej kobiecie w ciąży, niezależnie od samopoczucia i przebiegu ciąży. Wykonuje się je z wielu powodów:

• Potwierdzenie ciąży i lokalizacja zarodka – we wczesnej ciąży USG potwierdza, że ciąża rozwija się w macicy (wyklucza ciążę pozamaciczną), określa liczbę zarodków i ocenia czynność serca płodu.
• Monitorowanie wzrastania płodu – na każdym etapie ciąży lekarz wykonuje pomiary biometryczne (obwód głowy, obwód brzucha, długość kości udowej) i porównuje je z normami dla danego tygodnia. Pozwala to wykryć zarówno zahamowanie wzrastania, jak i nadmierną masę płodu.
• Ocena anatomii płodu – szczegółowa ocena budowy narządów wewnętrznych dziecka, ze szczególnym uwzględnieniem serca, mózgu, kręgosłupa, nerek, żołądka i kończyn. Pozwala wykryć wady rozwojowe.
• Ocena łożyska i wód płodowych – lokalizacja łożyska (czy nie przylega do ujścia wewnętrznego szyjki macicy), jego dojrzałość oraz ilość płynu owodniowego (za mało lub za dużo może wskazywać na problem).
• Ocena szyjki macicy – pomiar długości szyjki macicy pozwala ocenić ryzyko porodu przedwczesnego.
• Określenie terminu porodu – pomiary wykonane we wczesnej ciąży (do 14. tygodnia) pozwalają najdokładniej określić wiek ciążowy i przewidywany termin porodu.

Przebieg i przygotowanie

We wczesnej ciąży (do ok. 12. tygodnia) badanie wykonuje się najczęściej głowicą przezpochwową (transwaginalną), która daje wyraźniejszy obraz małego zarodka. Pacjentka leży na plecach z ugiętymi nogami, a lekarz delikatnie wprowadza cienką głowicę do pochwy. Badanie jest bezbolesne.

Od II trymestru USG wykonuje się przez powłoki brzuszne. Pacjentka leży na plecach, lekarz nakłada żel na brzuch i przykłada głowicę. W zaawansowanej ciąży lekarz może poprosić o lekkie odchylenie na bok, aby uniknąć ucisku macicy na żyłę główną dolną (tzw. zespół żyły głównej dolnej).

Badanie nie wymaga bycia na czczo. We wczesnej ciąży przy badaniu przezbrzusznym warto mieć umiarkowanie wypełniony pęcherz, co poprawia warunki obrazowania. Przy badaniu przezpochwowym pęcherz powinien być pusty.

Ograniczenia i przeciwwskazania

USG ciąży nie ma przeciwwskazań. Fale ultradźwiękowe stosowane w diagnostyce prenatalnej są bezpieczne i nie wykazują szkodliwego wpływu na płód – potwierdzają to dziesięciolecia badań naukowych.

Ograniczeniem może być trudna widoczność wynikająca z budowy ciała mamy (otyłość, blizny na brzuchu), małej ilości wód płodowych, niekorzystnego ułożenia dziecka lub zbyt wczesnego/zaawansowanego etapu ciąży dla danego badania.

USG nie wykrywa wszystkich wad wrodzonych. Czułość badania zależy od rodzaju wady, doświadczenia lekarza, jakości aparatu i warunków obrazowania. Niektóre wady (np. drobne ubytki przegrody serca) mogą pozostać niewidoczne mimo prawidłowo przeprowadzonego badania.

Najczęściej zadawane pytania

Ile razy w ciąży powinno się wykonać USG?

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, minimum to trzy badania USG: w I trymestrze (11-14 tydzień), w II trymestrze (18-22 tydzień) oraz w III trymestrze (28-32 tydzień). W praktyce lekarz prowadzący ciążę może zlecić dodatkowe badania, jeśli przebieg ciąży tego wymaga.

Czy USG może zaszkodzić dziecku?

Nie. Wieloletnie badania naukowe nie wykazały żadnego negatywnego wpływu diagnostycznych fal ultradźwiękowych na rozwój płodu. USG jest uznawane za najbezpieczniejszą metodę obrazowania w ciąży i może być powtarzane tyle razy, ile wymaga sytuacja kliniczna.

Od którego tygodnia można określić płeć dziecka?

Narządy płciowe zaczynają się różnicować ok. 12. tygodnia ciąży, ale wiarygodne określenie płci jest możliwe zwykle od 16. tygodnia. Pewność rośnie z każdym kolejnym tygodniem. Czasem pozycja dziecka uniemożliwia ocenę płci nawet w zaawansowanej ciąży.