USG stawu biodrowego

Opis

USG stawu biodrowego to badanie ultrasonograficzne oceniające tkanki miękkie otaczające staw biodrowy u osób dorosłych i dzieci starszych (po zarośnięciu chrząstek wzrostowych). Staw biodrowy jest największym stawem kulistym w organizmie – głęboka panewka kości miednicznej obejmuje główkę kości udowej, zapewniając stabilność kosztem mniejszego zakresu ruchu niż w barku.

USG pozwala ocenić torebkę stawową (pogrubienie, wysięk), ścięgna mięśni otaczających staw (biodrowo-lędźwiowy, pośladkowe, przywodziciele), kaletki maziowe (kaletka krętarzowa, biodrowo-grzebieniowa) oraz powierzchnię obrąbka stawowego. Badanie jest szczególnie przydatne w wykrywaniu wysięku w stawie, który na RTG jest niewidoczny.

Warto zaznaczyć, że USG stawu biodrowego u dorosłych to inne badanie niż USG stawów biodrowych u niemowląt (przesiewowe badanie metodą Grafa). U dorosłych celem jest ocena przyczyn bólu i ograniczenia ruchomości, a nie ocena rozwoju panewki.

Kiedy umówić się na USG biodra?

Ból biodra jest częstą dolegliwością, która może wynikać z wielu przyczyn. Lekarz kieruje na USG stawu biodrowego w następujących sytuacjach:

• Ból biodra o niejasnej przyczynie – ból w pachwinie, bocznej powierzchni uda lub pośladku może mieć źródło w samym stawie (wysięk, zapalenie) lub w strukturach okołostawowych (kaletki, ścięgna). USG pomaga ustalić lokalizację problemu.
• Podejrzenie wysięku w stawie – obrzęk torebki stawowej z obecnością płynu. USG wykrywa nawet niewielką ilość wysięku, który jest niewidoczny na RTG. Przyczyny to zapalenie stawu (infekcyjne, reumatoidalne, dnawicze), uraz lub zwyrodnienie.
• Zapalenie kaletki krętarzowej – ból bocznej powierzchni biodra, nasilający się przy leżeniu na boku i wchodzeniu po schodach. Kaletka krętarzowa leży między ścięgnem pośladkowym średnim a krętarzem wielkim kości udowej.
• Tendinopatia ścięgien pośladkowych – zwyrodnienie lub uszkodzenie ścięgien mięśnia pośladkowego średniego i małego w miejscu przyczepu do krętarza wielkiego. Objawia się bólem bocznej powierzchni biodra i utykaniem.
• Zapalenie ścięgna mięśnia biodrowo-lędźwiowego – ból w pachwinie nasilający się przy zginaniu biodra, wchodzeniu po schodach i wstawaniu z krzesła.
• Kontrola po zabiegach – ocena stawu po endoprotezoplastyce (obecność wysięku, stan tkanek miękkich), po artroskopii lub po iniekcji dostawowej.
• Punkcja pod kontrolą USG – USG umożliwia bezpieczne i precyzyjne nakłucie stawu biodrowego w celu pobrania płynu do badania lub podania leku.

Przebieg i przygotowanie

Badanie nie wymaga przygotowania. Należy odsłonić okolicę biodra od pasa do kolana – warto założyć luźne spodenki lub bieliznę umożliwiającą dostęp do pachwiny i bocznej powierzchni uda.

Pacjent leży na plecach na leżance. Lekarz przykłada głowicę do okolicy pachwiny (dostęp przedni – ocena torebki stawowej, ścięgna biodrowo-lędźwiowego), a następnie prosi o obrócenie się na bok (dostęp boczny – ocena kaletki krętarzowej, ścięgien pośladkowych) i ewentualnie na brzuch (dostęp tylny – ocena nerwu kulszowego, ścięgien kulszowo-goleniowych).

Badanie dynamiczne obejmuje ruchy zginania, prostowania i rotacji biodra, co pozwala ocenić ścięgna w ruchu i wykryć trzaskanie (snapping hip).

Badanie trwa ok. 15-20 minut.

Ograniczenia

Staw biodrowy leży głęboko, otoczony potężnymi mięśniami, co ogranicza rozdzielczość USG – szczególnie u osób otyłych i umięśnionych. USG nie ocenia bezpośrednio chrząstki stawowej, obrąbka głębokiego ani zmian wewnątrz panewki. Do szczegółowej oceny tych struktur oraz w diagnostyce martwicy głowy kości udowej służy rezonans magnetyczny (MRI).

RTG stawu biodrowego pozostaje konieczne w diagnostyce zmian zwyrodnieniowych, złamań i ocenie przestrzeni stawowej. USG i RTG uzupełniają się wzajemnie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy USG biodra wykryje zwyrodnienie stawu?

USG może uwidocznić pośrednie cechy zwyrodnienia – wysięk w stawie, pogrubienie torebki, osteofity (wyrośla kostne) na brzegu panewki. Jednak do pełnej oceny zaawansowania zmian zwyrodnieniowych konieczne jest RTG, na którym widoczna jest szerokość szpary stawowej, zagęszczenie kości i obecność torbieli podchrzęstnych.

Czym jest "trzaskające biodro" i czy USG je wykryje?

Trzaskające biodro (snapping hip) to słyszalny lub wyczuwalny przeskok ścięgna nad wyniosłością kostną podczas ruchu. Najczęściej dotyczy ścięgna biodrowo-lędźwiowego (trzaskanie wewnętrzne) lub pasma biodrowo-piszczelowego (trzaskanie zewnętrzne). USG dynamiczne pozwala zobrazować przeskok ścięgna w czasie rzeczywistym i potwierdzić rozpoznanie.

Czy badanie jest bolesne przy zapaleniu stawu?

Ucisk głowicy na zapalony staw może powodować dyskomfort, ale badanie jest krótkie, a lekarz dostosowuje technikę do odczuć pacjenta. Jeśli w stawie obecny jest duży wysięk, samo badanie nie pogarsza dolegliwości – przeciwnie, wynik pozwala podjąć celowane leczenie.