USG stawu barkowego

Opis

USG stawu barkowego to badanie ultrasonograficzne oceniające struktury miękkie stawu ramiennego – najruchomszego, ale jednocześnie najmniej stabilnego stawu w ludzkim ciele. Staw barkowy umożliwia ruch ramienia we wszystkich płaszczyznach, ale ceną za tę swobodę jest duże obciążenie ścięgien, więzadeł i torebki stawowej, które utrzymują główkę kości ramiennej w płytkiej panewce łopatki.

Na ekranie USG lekarz widzi ścięgna stożka rotatorów (nadgrzebieniowe, podgrzebieniowe, podłopatkowe, obłe mniejsze), ścięgno głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia, kaletki maziowe (szczególnie kaletę podbarkową), torebkę stawową oraz obrąbek stawowy (labrum). Badanie pozwala ocenić ciągłość ścięgien, obecność zwapnień, wysięku w kaletce lub stawie, a także dynamicznie obserwować ruch ścięgien podczas poruszania ramieniem.

RTG stawu barkowego obrazuje wyłącznie kości. USG jest badaniem z wyboru w diagnostyce przyczyn miękkotkankowych bólu barku, które stanowią zdecydowaną większość przypadków.

USG stawu barkowego – wskazania

Ból barku jest jedną z najczęstszych dolegliwości narządu ruchu. Lekarz lub fizjoterapeuta kieruje na USG stawu barkowego w następujących sytuacjach:

• Ból barku przy unoszeniu ramienia – klasyczny objaw zespołu ciasnoty podbarkowej (impingement), w którym ścięgno nadgrzebieniowe i kaletka podbarkowa są uciskane między główką kości ramiennej a wyrostkiem barkowym łopatki. USG pozwala ocenić grubość ścięgna, obecność obrzęku i płynu w kaletce.
• Uszkodzenie stożka rotatorów – częściowe lub całkowite zerwanie ścięgna nadgrzebieniowego (najczęściej uszkadzane ścięgno stożka), podgrzebieniowego lub podłopatkowego. USG wykrywa przerwanie ciągłości włókien, cofnięcie kikuta ścięgna i ocenia rozległość uszkodzenia.
• Ból przedniej powierzchni barku – może wskazywać na zapalenie lub uszkodzenie ścięgna głowy długiej bicepsa, które biegnie w rowku międzyguzkowym kości ramiennej. USG uwidacznia pogrubienie ścięgna, wysięk w pochewce i ewentualną niestabilność (podwichnięcie z rowka).
• Zwapnienia w ścięgnach – tendinopatia zwapniająca, najczęściej ścięgna nadgrzebieniowego. Na USG widoczne jako jasne, hiperechogeniczne ogniska z cieniem akustycznym.
• Zapalenie kaletki podbarkowej – bolesne ograniczenie ruchomości barku z towarzyszącym obrzękiem. USG uwidacznia poszerzenie kaletki z obecnością płynu.
• Uraz barku – po upadku na wyciągnięte ramię, zwichnięciu lub bezpośrednim urazie. Ocena ścięgien, kaletki i ewentualnego wysięku w stawie.
• Ograniczenie ruchomości barku – tzw. "zamrożony bark" (capsulitis adhesiva), w którym torebka stawowa ulega pogrubieniu i przykurczeniu.

Przebieg i przygotowanie

Badanie nie wymaga przygotowania. Należy odsłonić cały bark i ramię – najwygodniej przyjść w luźnej koszulce lub bluzce bez rękawów. Biżuterię z okolicy barku i szyi warto zdjąć przed wizytą.

Pacjent siedzi na krześle obrotowym lub stoi. Lekarz przykłada głowicę liniową do różnych okolic stawu barkowego, prosząc o określone ułożenie ręki: rękę na kolanie, rękę na przeciwnym barku, rękę za plecami. Każda pozycja eksponuje inne ścięgno i umożliwia jego optymalną ocenę.

Ważnym elementem jest badanie dynamiczne – lekarz prosi o powolne unoszenie ramienia, rotację lub odwodzenie, obserwując w czasie rzeczywistym, jak ścięgna przesuwają się pod wyrostkiem barkowym. Pozwala to wykryć impingement i niestabilność ścięgna bicepsa.

Badanie trwa ok. 15-20 minut.

Ograniczenia

USG doskonale obrazuje ścięgna stożka rotatorów, kaletki i ścięgno bicepsa, ale ma ograniczone możliwości w ocenie obrąbka stawowego (labrum) i głębszych struktur torebki stawowej. W diagnostyce uszkodzeń obrąbka (np. po zwichnięciu barku) oraz przy planowaniu zabiegu operacyjnego lekarz może zlecić rezonans magnetyczny (MRI) lub artro-MRI (rezonans z podaniem kontrastu do stawu).

Jakość badania zależy od doświadczenia operatora – staw barkowy jest jednym z trudniejszych do oceny ultrasonograficznej ze względu na złożoną anatomię i wiele struktur leżących blisko siebie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy USG barku wykryje zerwane ścięgno?

Tak. W doświadczonych rękach USG wykrywa całkowite i częściowe zerwanie ścięgien stożka rotatorów z czułością porównywalną do rezonansu magnetycznego (ponad 90%). Lekarz widzi przerwanie ciągłości włókien, cofnięcie końców ścięgna i ewentualny wysięk towarzyszący uszkodzeniu.

Czy ból barku zawsze oznacza uszkodzenie ścięgna?

Nie. Ból barku może wynikać z zapalenia kaletki podbarkowej, tendinopatii (zwyrodnienia ścięgna bez przerwania), zwapnień, zapalenia torebki stawowej, a nawet problemów z kręgosłupem szyjnym (ból promieniujący). USG pomaga ustalić, która struktura jest źródłem dolegliwości.

Czy badanie jest bolesne, jeśli bark mnie boli?

Lekarz przykłada głowicę delikatnie i dostosowuje ucisk do odczuć pacjenta. Niektóre manewry (rotacja, unoszenie ramienia) mogą prowokować ból, ale są konieczne do pełnej oceny. Jeśli ból jest silny, warto poinformować lekarza – można zmodyfikować technikę badania.